بررسی تاریخ شناخت تاریخچه و علل پیدایش شهر شهر نیشابور مانند سایر شهرهای استان خراسان جزء اولین مراکز مسکونی است که اقوام آریایی پس از ورود به ایران در آن سکنی گزیدند. خراسان قدیم به چهار منطقه تقسیم می شد که عبارتند از: 1- بلخ2- مرو3- هرات4- نیشابور در حال حاضر سه بخش اوّل خراسان قدیم در خارج از مرزهای کنونی ایران است. نیشابور قبل از ورود اسلام به ایران بنای شهر نیشابور را به انوش بن شیش بن آدم نسبت داده اند. در کتاب تاریخ نیشابور تألیف خلیفه نیشابوری آمده است که نیشابور بر سنگی بزرگ سفید و **** بنا نهاده شده است. آتشکده آذربرزین مهر متعلق به دهقانان بوده و نان دهنده مقام و موقعیت نیشابور در زمان ساسانیان است. شهر دارای برج و بارو بود که در مواقع ضروری با استفاده از آنها محافظت و دفاع می کردند. از آنجا که نیشابور یکی از چهار شهر عمده خراسان بوده در دوره هر پادشاهی مورد مرمت و بازسازی قرار می گرفته، به جز در مواقع هجوم مهاجمان که مورد تخریب واقع می شده است. نیشابور بعد از ورود اسلام نیشابور یک بار در زمان عمر فتح شد اما همواده ناآرام بود تا این که در زمان عثمان و در سال 33 هـ .ق به دست عبدالله عامد فتح شد و معاویه 50 هزار سپاهی عرب را با خانواده شان به نواحی خراسان اعزام داشت که تعدادی از آنها در نیشابور اقامت گزیدند. در زمان طاهریان که خراسان مرکز حکومت واقع شد، آبادانی شهر نیشابور هم مورد توجه قرار گرفت و در زمان عبدالله بن طاهر که ارگ شادیاخ در جنوب غربی شهر ایجاد گردید نیشابور به کمال رونق و آبادی رسید. در قرن چهارم نیشابور به عنوان یک ابرشهر خوانده می شده است و در واقع نمونه کاملی از شهرهای ایرانی- اسلامی بوده است. نیشابور در قیام ابومسلم خراسانی مرکز فرمانروایی وی گردید. در زمان طاهر نیشابور پس از مرو که مرکز حکومت وی بوده دومین شهر ایران تلقی می شد و در دوران ولایت مأمون این شهر مرکز فرمانروایی طاهر بود. نیشابور در این دوران از اهمیت ویژه ای برخوردار بود و بازرگان از اقصی نقاط ایران و جهان در این شهر داد و ستد مشغول بوده و یا با آن مراودات تجاری داشتند. یعقوب لیث صفاری نیز نیشابور را تختگاه خود کرد و به آن رونق و اعتبار بیشتری بخشید. طغرل سلجوقی نیز بر آبادی و رونق این شهر افزود و در این دوران مردان بزرگی چون عطار نیشابوری و حکیم عمر خیام زندگی می کردند و در زمان صدارت خواجه نظام الملک بر اعتبار و عظمت آن افزوده گردید. نیشابور از اوایل قرن حاضر تا کنون در آغاز سده چهاردهم هجری، شهر نیشابور به شکل مربع مستطیلی بود که پیرامون آن به 3300 گز (3432 متر) می رسید. دو خیابان: یکی از مشرق به مغرب و دیگری از جنوب به شمال امتداد می یافت که این دو، تقریباً وسط شهر، یکدیگر را قطع می کردند و نقطه تقاطع این دو، چهار بازار نیشابور خوانده می شد. این چهار بازار از هر سمت به دروازه ای منتهی می گردید که به ترتیب عبارت بود: از شرق به دروازه مشهد، از جنوب به دروازه عراق، از غرب به دروازه پای چنار و از شمال به دروازه ارگ. در حدود ده هزار نفر ساکنان شهر در چهار کوی سرتلخ، بان گودال، سرسنگ و سعد شاه زندگی می کردند. صرف نظر از سادات قدیمی شهر که به حکم نسبت دیرینه، مستمری خاص داشتند و مشمول تخفیف هایی از طرف دولت بودند، اکثریت نزدیک به اتفاق نیشابوریان از راه کشاورزی و کار در معادن فیروزه و نمک امرار معاش می کردند. حدود چهارصد و پنجاه دکان نیازمندی های شهر را فراهم می ساخت و این شهر در این زمان دارای یازده گرمابه، دو دبستان و دو کاروانسرا بوده است. در اوایل قرن حاضر، حصار و باروی شهر درهم شکسته و دروازه هایش برداشته شد و شهر خارج از خندق به سمت شمال و شمال غرب توسعه یافت. در این زمان، شهر دارای بازار، محلات متعدد و دو خیابان اصلی متقاطع، یکی جنوب شرقی- شمال غرب (خیابان امام خمینی) و دیگری با جهتی شمال شرقی- جنوب غربی (فردوسی شمالی و جنوبی) بوده است. عامل جداگزینی محلات در این شهر برخلاف سایر شهرها اختلاف شغلی و وضعیت اقتصادی نبوده بلکه عامل قومی، نژادی و مذهبی تأثیر فراوان در شکل گیری محلات شهر داشته است، به طوری که اکثر فامیل ها در یک محله زندگی می کردند. نوع معیشت مردم شهر، از طریق زراعت و کشاورزی در زمین های اطراف و باغ های میوه در غرب و شرق شهر و اشتغال به امر تجارت و صنعت تأمین می شد و اکثر ارامنه شهر در بخش تجارت و صنعت سرمایه گذاری می کردند. در دهه اولیه قرن چهاردهم هـ . ق (1313 هـ . ش) همچنین با تعریض خیابان امام از میدان باغات تا دروازه مشهد، سه میدان به نام های: میدان خیام، میدان ایران و میدان حافظ ایجاد گردید. به موازات توسعه خیابان های شهر، ساختمان های دولتی به سبک نوین توسط آلمانی ها در خارج از محدوده مسکونی شهر ساخته شد که شامل شهرداری و فرمانداری فعلی می باشد. همچنین دو کارخانه پنبه پاک کنی توسط ارامنه ایجاد گردید که نشانگر فعالیت های صنعتی در این مقطع زمانی می باشد. بعد از سال 1355 هـ .ق روند توسعه شهر شدت یافت. تا این زمان به علت عدم دسترسی به آب، توسعه شهر در جهت مجاری آب یا قنوات میسر بوده، ولی پس از اینکه آب لوله کشی در اختیار مردم قرار گرفت امکان سکونت در هر نقطه از شهر ممکن گشت و پس از افتتاح راه آهن سراسری تهران- مشهد نیز بر خلاف شهرهای کشورهای غربی، توسعه شهر به سمت جنوب محدود شد. بعد از اصلاحات اراضی و سیاست های خاصی که در این مقطع از طرف دولت اعمال شد، تعداد زیادی از کشاورزان روستاهای اطراف شهرها روانه شهرهای مشهد و یا سایر شهرهای استان مازندران شدند و تعداد زیادی نیز جذب شهر نیشابور شده در مناطق غرب، شرق و جنوب شرقی شهر مسکن گزیدند و در بخش های خدمات، صنعت و ساختمان مشغول به کار شدند. اساس طرح جامع شهر از سال 1350 هـ .ش مطرح و پس از چند سال به مرحله اجرا درآمد. طبق طرح جامع، خیابان های جدید مثل ارگ جنوبی، شریعتی، 15 خرداد و 17 شهریور که ساخت قدیم و جدید شهر را به یکدیگر متصل می کرد، احداث شد. خیابان کمربندی نیز در شمال شهر جهت محدودکردن توسعه شهر به طرف شمال به اجرا درآمد. تا سال 1350 اکثر منازل مسکونی در سطح شهر یک طبقه و به ندرت دو طبقه ساخته می شد و بادگیرها بر فراز منازل، چهره خاصی به این واحدها می داده که بعد از سال 1350 با تشدید سرمایه گذاری دولت در امر توسعه شهرها، چهره و بافت این شهر نیز دگرگون و ساختمان های دو و سه طبقه در شهر ساخته شد. بعد از انقلاب اسلامی روند توسعه شهر در جهت شمال و شمال غربی ادامه می یابد به طوری که شهرک های متعددی در این منطقه که اکثر ساکنان آنها را کارمندان دولت تشکیل می دادند به وجود آمد. وجه تسمیه نیشابور شهری پرآوازه که در ادوار تاریخی گذشته به صور و نام های گوناگونی نظیر: «رَئوَنْت، تمام آپار خشتر، ابرشهر، اَبَرشهر یا اَپَرْنَک شهر، اَبْر شهر، اَبه شهر، ایرانشهر، نوشاپور، نیوشاپور، نیوه شاپور، نیوشاپور پوهر، نیسابور، نیسافور، نیسه فور، نیکه فور، نشاور، نشابور، شادکاخ، شادیاخ، .... و نیشابور» از آن یاد می شده، اکنون به نام «نیشابور» معروف است. نام نیشابور در کهن ترین دفتر ایرانی یعنی «اوستا» به گونه «رَئوَنْت» آمده است که به معنای دارنده جلال و شکوه می باشد. این واژه، بعدها در زبان پهلوی به گونه «رایومند» خوانده شد که احتمالاً بعدها نیز به کلمه «ریوند» تبدیل شده که اکنون نام دهستانی در بخش مرکزی نیشابور است. در وندیداد (از کتب پنجگانه اوستا) نیز، از شانزده سرزمین نام برده شده که پنجمین اقلیم آن، نیسایه است. برخی محققین حدود نیسایه (نیسایا یا نسایا) را در حوالی نیشابور تا سرخس کنونی دانسته اند. در کتیبه شاپور اول در کعبه زرتشت (462 م)- به عنوان یکی دیگر از قدیمی ترین بندهای ثبت شده- از این شهر به نام «تمام آپارخشتر» یاد شده است. «اَبَرشهر» نیز نام قدیمی تر شهر نیشابور بوده که به شکل های «اَپَرشهر» ، «آبر شهر» ، «بَرْشهر» و «اَبْرشهر» آمده است. ابرشهر، گاه به یکی از استان های خراسان و گاه به ناحیه و شهر نیشابور اطلاق شده است. برخی «ابرشهر» را از ریشه «اَپَرناک» یا «اَپَرْشهر» (اپروک شتر، در زبان پهلوی) گرفته اند که مربوط به سکونت و حضور عشایر «اَپَرنی» از اقوام لاهه (از بنیانگذاران حکومت اشکانی و از اسلاف پارت ها) بوده است. نظریه های دیگر درباره نام اَبَرشهر با در نظر گرفتن «اَبَرْ» به معنای بان، بالای وَپْر به دست می آید. در این واژه، ابرشهر به معنی «شهربان» **** اَبَرْده به معنی ده سال گرفته شده است. نام اپرشهر به عنوان منحل ضراب خانه، حک شده بر روی سکه فرهاد دوم اشکانی (حکومت 128 تا 138 قبل از میلاد) از قدیمی ترین مدارک مربوط به این واژه است. استفاده از واژه ابر شهر در کنار نام «نیوشاپور» در دوره ساسانی نیز معمول بوده، به طوری که برای نمونه، بر روی سکه های پیروز، بهرام چوبین، خسرو اول و همچنین در سکه ای که تصویر قباد ساسانی را نشان می دهد نام ابرشهر، دیده می شود. مسکوکاتی که از دوران باکتریان در افغانستان به جای مانده، از پادشاهی به نام «نیکه فور» یاد می کند که دامنه فرمانروایی او تا نیشابور گسترش داشته و به روایتی این شهر را وی بنا نهاده است که بعدها به «نیسه فور» ، «نیسافور» و نهایتاً به نیشابور تبدیل شده است. «نیسافور» در گویش عرب به معنی «شیء سایه دار» است و شاید در آن جا درخت هایی وجود داشته که سایه گسترِ تاریکِ خستگان بوده است. واژه نیشابور در دوره ساسانی همه جا به شکل «نیوشاپور» به معنی «کار خوب یا جای خوب شاپور» آمده است. در اکثر روایات از جمله متن پهلوی ساسانی «شهرستان های ایران» که در زمره قدیمی ترین منابع در این مورد است، بنای شهر و نام آن را به شاپور اول منسوب دانسته بر اساس این متن، شاپور اول پس از جدال با پهلیزک (پهلیچک) تورانی در این مکان، شهری ساخت و ان را «نِه شاپور» (شهر شاپور) یا «نیو شاپور» (شهر زیبای شاپور) نام نهاد. در فاصله بین شاپور اول (241 تا 272 میلادی) و شاپور دوم ساسانی (حکومت 309 تا 379 م) ظاهراً شهر به سبب وقوع حادثه ای (شاید زلزله) ویران می شود و شاپور دوم آن را تجدید بنا می کند. این بازسازی به دست او باعث شده تا برخی نام برگرفته از نام شاپور دوم ساسانی بدانند. اگرچه به روایت اغلب مورخان، شاپور اول بانی آن بوده است. ابو عبدالله حاکم نیشابوری، علی بن زید بیهقی، فردوسی، طبری، تعالبی مرغنی، حمدالله مستوفی، حاج زین العابدین شیروانی، حسن پیرنیا، حافظ ابرو، لسترنج، آنده گدار، هانری رنه دالمانی، لرد کرزن، کریستن سن، ژنرال سر پرسی سایکس، دکتر دیتریش هوف و لارنس لاکهارت، نیز که از دیگر مورخین و جغرافی نویسان (ایرانی و خارجی) بوده اند، که با کم و بیش اختلاف نظر در ذکر وقایع، البته با استنادات تاریخی معتبر، اشاره کرده اند که نام این شهر از کلمه فارسی قدیم «نیوشاه پور» به معنی چیز یا کار خوب یا جای خوب شاه، گرفته شده و بانی اول نیشابور، شاپور اول پسر اردشیر بابکان، مؤسس سلسله ساسانی بوده و تجدید بنای آن، توسط شاپور دوم صورت گرفته است. در سده های نخستین اسلامی نیز نام «ابرشهر» در کنار واژه «نیوشاپور» بر روی سکه هایی از حکام اموی (تا سال 92 هجری بر روی سکه های ولید بن عبدالملک اموی) و برخی حکام عباسی حک می شده است. ظاهراً نام نیشابور به صورت مکتوب، برای اولین بار بر روی سکه هایی از همین خلیفه اموی (ولید بن عبدالملک) با تاریخ 91 و 94 هجری آمده است. برای آخرین بار از «ابرشهر» درسال 215 هـ . ق در زمان اقامت عبدالله بن طاهر، نام برده شد. در زمان این حکمران همچنین به سبب احداث قصری به نام «شادیاخ»، ایجاد ساختمان های جدید و روستاهای بسیار در کنار آن، از این شهر به نام «شادیاخ» یا «شادکاخ» یاد می کرده اند. به طور کلی به تدریج از سده های چهارم و پنجم هجری، نام نیشابور به جای واژه «ابر شهر» یا نام های دیگر می نشیند و در منابع این دوران به بعد، جز به ندرت، دیگر نام ابرشهر برای این ناحیه و شهر به کار نمی رود. بنابراین، نام این شهر را در زمان کنونی «نیشابور» و در عربی «نیسابور» تلفظ می کنند که از کلمه فارسی قدیم «نیوشاه پور» گرفته شده است. مسجد جامع رفیع و شکوهمند به محض قبول دعوت اسلام در سال 31 هـ . ق . خراسان بزرگ به ویژه نیشابور، تمام توان و تجربه فرهنگی و تاریخی خود را با صداقت تمام در خدمت پیام قرآن قرار داد. مدارس و دانشگاه ها و مساجد بی شمار، و حلقه های درس و بحث و دویره ها و مَدرَس های علم و ادب و عرفان فراوانی که در این شهر به حیات فرهنگی خود اشتغال داشت از مهم ترین مصادیق و جلوه های ویژه این اهتمام مقدّس است. مسجد جامع نیشابور با بیش از 7000 متر مربع وسعت در ادامه همین سنّت دینی بود که در سال 899 هـ . ق به پایمردی زنده یاد پهلوان علی کرخی احداث گردید. کمال الملک و شیخ عطّار هنر و عرفان را دو پنجره واگشوده ای دانسته اند به بیرون از زندان هستی. آن یک با آذین بندی در و دیوار این خاکستان بر گونه یاد اسطوره واری که از آن سوی هستی، دارد و این، بارهایی از دام و دانه هایی که بر رهگذر آدم تنیده و افشانده شده. همجواری خفتنجای این دو بزرگمرد عالم هنر و عرفان «کمال الملک» و «شیخ عطار» درشادیاخ نیشابور جلوه ویژه ای است از همذاتی دو پدیده ماورائی هنر و عرفان. فضل بن شاذان نیشابوری ابومحمد فضل بن شاذان بن خلیل ازدی نیشابوری متکلّم وفقیه محدّث امامی. معاصر طاهریان، از اصحاب امام محمد تقی (ع) و امام علی النّقی (ع) و امام حسن عسکری (ع). و مورد عنایت ویژه و خاصّ حضرت امام حسین عسکری (ع). در پاره ای از منابع او را جزو اصحاب حضرت رضا (ع) نیز گفته اند که با شرایط تاریخی زمان زندگی فضل بن شاذان سازگاری ندارد و نمی تواند صحّت داشته باشد. صاحب بیش از 180 عنوان کتاب و رساله. در 260 هـ . ق به رحمت حق پیوست و آرامگاه او در جنوب نیشابور کهن زیارتگاه فرزانگان است. امام زاده محروق از جانب در قدیم ایوان معنویّت بخش امام زاده محمّد محروق از جانب در قدیم. با کاج هایی که به استقبال زائران آن علویِ عاصی بر بیدادگران، متواضعانه صف زده، در فضای حرمت آگین باغ، سکری روحانی می پراکنند. لحظاتی آنان را از زندگی خاکی و مادیّشان می رباید و تعالی می بخشد. غار ابراهیم ادهم چونان بودا در پرتو اشراقی متبرّک، ناگهان به بیداری رسید و علیه پوچی و پوکی و ستورانه زیستن برشورید و با واسپاری او رنگ شاهی و آخور پرعلف آن به جهانجویان و کرکسان مردارخوار، برای صیانت آن امانت الهی به غاری در شمال نیشابور پناهید و با خویشتن بانی، از بی «خود» شدن و دست آموز شیطان شدن، جانش را وارهانید. و خدا می داند و در و دیوار این خفیه گاه که این امیرزاده فراری بلخ، در آن شب های زمهریری و خارا شکاف زمستان، تا طلوع صبح اهورایی نیشابور، برای رهایی از وسوسه ها و تسویلات «نفس» و دام گستری ها و طنّازی ها و دلبری های «دنیا» و ترفندها و عشوه سازی ها و مغازله های «شیطان» چه مویه ها و چه اشک افشانی ها و چه مجاهدت ها که نکرده است؛ و مضمون این بیت خیّام را قرن ها قبل از او با خود ترانه ساز نشده است: بر چشم تو عالم ار چه می آرایندمگر ای بدان که عاقلان نگرانید امام زاده حسین اصغر بر ستیغ صخره ها بقعه شاهزاده حسین اصغر. معروف است که از فرزندان چهارمین امام، حضرت علی بن حسین (ع) است. بر بلندای کوهی در نزدیکی گرماب. میعادگاه خیل بی شمار زائران در هر بهار و تابستان. در شمال غرب نیشابور. منشعب از جادّه سبزوار، قوچان و در شمال برزنون. در سال های اخیر به همّت و نظارت سازمان اوقاف برای رفاه زائران مشتاقی که از شهرهای دور و نزدیک برای زیاد و بیتوته کردن می شتابند اقدامات درخوری صورت گرفته است. گنبد قدمگاه در باغی دیرپای بقعه قدمگاه در 24 کیلومتری شرق نیشابور. در میان باغی کهنسال. در متون کهن از آن با نام روستای سرخک و یا حمرا یاد شده است. بنا به نقل عالم آرای عبّاسی از آثار شاه عبّاس صفوی است. «قدم گاه» معروف در دیوار داخل این بقعه نصب شده است. بسیاری از زائران حضرت رضا (ع) با تأکید، زیارت قدمگاه را یکی از شرایط یکی سفر روحانی مطلوب و ایده آل می دانند. تپّه ترب آباد ویرانه پر فریاد بی لیاقتی و سوء مدیریت سلطان محمد خوارزمشاه، و غایرخان حکم شهر اُترار و درندگی و ددمنشی خون آشامان تاتار مثلّث شومی بود که در بهار طرب انگیز 618 هـ . ق. دشت شقایق پوش نیشابور و گندمزاران موّاج شادیاخ را غرق در خون کرد. به روایت تاریخ، بیدادگران مغول بیش از یک و نیم میلیون نیشابوری را در این مقتل سر بریدند. خرابه های کهن دژ نیشابور یادگاری است از آن حماقت بزرگ و شومیادی است از آن شقاوت سترگ ذرّه ذرّه خاک آن خونگریه است. مطالعات انسانی بررسی جمعیتی در این بخش خصوصیات جمعیتی، مثل وضعیت جمعیت در گذشته و حال، میزان و وضعیت رشد جمعیت، جنس و گروه های سنی، بعد خانوار و غیره با استفاده از آمار و اطلاعات رسمی علی الخصوص سرشماری عمومی نفوس و مسکن بین سال های 1335 تا 1375 و نیز آمارگیری نمونه ای مهندسین مشاور فرافزا در شهریور سال 1373 از یک سوم سطح شهر مورد بررسی قرار گرفته است تعیین گردیده است. جمعیت شهر در سال 1373 بالغ بر 163000 برآورد شده است. طی 38 سال گذشته 31/6 بربر گشته است. (با توجه به آمارهای جمعیتی سال 1335) متوسط نرخ رشد جمعیت بین سالهای 1365- 1345 سالیانه بالغ بر 15/5 درصد بوده است. و در دوره مورد مطالعه 1394-1365 نرخ رشد جمعیت شهرهای موجود معادل 1/3 درصد در نظر گرفته شده است. در این دوره 38 ساله تعداد آن دسته از مهاجرینی که از روستاهای اطراف شهر مهاجرت کرده اند و در واقع تعداد جمعیت شهر که منشاء روستایی دارند بالغ بر 66327 نفر می باشد که معادل 6/68 درصد جمعیت طبیعی شهر و یا حدود 41 درصد جمعیت کل شهر سال 1373 می باشد. نکته قابل توجه در بین سال های 1335 تا 1365 این است که میزان رشد جمعیت شهر نیشابور بین سال های 1345- 1335 کند و در فاصله بین سال های 1365- 1355 بسیار شدید بوده است. در این دو دوره کاهش نسبت افراد کم سال 4-0 ساله از سال 1355-1345 و سپس افزایش سریع آنها در فاصله سال های 1365-1355 کاملاً مشهود است که اولی بر اثر اجرای سیاست های کاهش موالید و دومی بر اثر طرد یا تضعیف آن در سال های بعد از انقلاب اسلامی پیش آمده است. جدول ترکیب سنی جمعیت شهر نیشابور از روی نتایج سرشماری های 1345-1365 آن شهر مرد و زن مرد زن 1345 1355 *1365 1345 1355 *1365 1345 1355 *1365 کلید سپس 0/100 0/100 0/100 0/100 0/100 0/100 0/100 0/100 0/100 0-4 7/15 7/14 6/18 6/15 8/14 1/18 5/15 6/14 2/19 5-9 3/16 5/14 2/15 3/16 5/14 2/15 1/16 4/14 2/15 10-14 2/14 6/13 4/11 7/14 1/14 9/11 6/13 3/13 2/11 15-19 0/9 7/12 5/10 1/9 0/13 9/10 9/8 3/12 1/10 20-24 8/5 8/7 0/8 9/4 8/6 8/7 7/8 8/8 3/8 25-29 4/5 6/5 9/7 0/5 1/5 0/8 8/5 1/6 8/7 30-34 5/6 4/5 2/6 3/6 2/5 2/6 7/6 6/5 2/6 35-39 3/5 8/4 0/4 2/5 7/4 9/3 5/5 0/5 2/4 40-44 1/6 4/5 8/3 4/6 6/5 7/3 9/5 2/5 8/3 45-49 4/4 8/3 1/3 9/4 7/3 1/3 0/4 8/3 1/3 50-54 3/3 4/4 3/3 3/3 7/4 5/3 3/3 2/4 3/3 55-59 1/2 5/2 3/2 0/2 8/2 3/2 1/2 1/2 3/2 60-64 3/2 9/1 5/2 3/2 0/2 6/2 3/2 9/1 3/2 65 و + 6/3 9/2 9/2 7/3 0/3 8/2 5/3 8/2 9/2 برآورد توزیع سنی و جنسی جمعیت سال 1373 شهر نیشابور و سال های 1379 و 1384 و 1386 گروه های سنی (ساله) سال 1373 سال 1379 سال 1384 سال 1386 جمع مرد زن جمع مرد زن جمع مرد زن جمع مرد زن 4-0 30481 14996 15485 35624 17529 18095 40710 20020 20690 43010 21170 21840 9-5 26413 12388 12225 28761 14478 14283 32873 16545 16328 34730 17490 17240 14-10 18908 9944 8964 22098 11621 10477 25252 13280 81972 26680 14040 12640 15-19 17115 8965 8750 20003 10477 9536 22859 11974 10885 24150 12650 11500 24-20 13040 6520 6520 15240 7620 17416 8708 8708 18400 9200 9200 9200 29-25 12877 6683 6194 15050 7811 7239 17198 8925 8273 18170 9430 8740 34-30 10106 5053 5053 11811 5906 5905 13497 6748 6749 14260 7130 7130 39-35 6520 3260 3260 7620 3810 3810 8708 4354 4354 9200 4600 4600 44-40 6194 3097 3097 7239 3619 3620 8273 4137 4136 8740 4370 4370 49-45 5053 2608 2445 5906 3048 2858 6749 3483 3266 7130 3680 3450 54-50 55-43 2934 2608 6477 3439 3048 7402 3919 3483 7820 4140 3680 59-55 3749 1956 1793 4383 3386 3096 5007 2612 2395 5290 2760 2530 64-60 4075 2119 1956 4763 2477 2286 5443 2830 2613 5750 2990 2760 69-65 2119 1141 978 2477 1334 1143 2830 1524 1306 2990 1610 1380 74-70 1141 489 652 1334 572 763 1524 653 871 1610 690 920 79-75 489 326 163 573 381 191 653 435 218 690 460 230 80 ساله به بالا 978 489 489 1143 572 571 1603 653 653 1380 690 690 جمع کل 163000 82967 80033 190500 96970 93530 317700 110800 106900 230000 117100 113900 جدول توزیع جمعیت در شهر نیشابور بر مبنای تقسیمات کالبدی طرح جامع قبلی در وضع موجود سال 1373 مناطق شمار نواحی محله1 محله2 محله3 محله4 محله5 محله6 محله7 محله8 محله9 جمع ناحیه 1 1 600 5093 350 362 11845 2 5689 6340 4776 1341 18146 3 3532 8616 12148 4 5630 1312 6942 5 6463 5201 11664 6 7790 5813 13603 7 2901 3685 1999 3021 5194 1187 1895 574 191 20647 8 5313 5306 10613 9 6700 6700 10 5322 4512 1406 11242 11 4298 2865 1932 3430 12525 12 3370 4000 3375 2732 13477 13 4497 7418 7418 11915 2 14 284 1249 1249 1533 15 16 17 18 19 **** جمع کل 163000 تحولات جمعیت فوق و نرخ رشد جمعیت و نرخ رشد جمعیت در شهرستان نیشابور (1335-1375) سال سرشماری جمعیت به نفر جمعیت کل شهرستان به نفر نرخ رشد جمعیت (به درصد) شهری روستایی شهری روستایی جمعیت کل 1335 820/25 973/155 793/181 - - - 1345 821/39 761/169 582/209 4/4 9/0 4/1 1355 749/72 913/191 707/264 2/6 2/1 4/2 1365 955/115 834/249 789/365 8/4 7/2 2/3 1375 131/169 206/243 904/412 8/3 3/0- 2/1 جدول توزیع و تراکم جمعیت شهرستان نیشابور (1375) بخش تعداد شهر یا نقطه شهری تعداد دهستان تعداد آبادی دارای سکنه تعداد جمعیت به نفر وسعت به کیلومتر مربع تراکم به نفر در هر کیلومتر مربع تحت جلگه 1 3 103 55955 1941 8/28 زبرخان 3 3 104 62173 923 4/67 سرولایت 1 2 78 30519 1588 2/19 مرکزی 1 4 229 225880 1446 2/156 میان جلگه 0 3 95 38377 2824 6/13 کل شهرستان نیشابور 6 15 609 42904 8722 3/47 تراکم ناخالص شهری در شهر نیشابور و چگونگی تغییرات آن در سطح هر یک از محلات و نواحی محلات نواحی 1 2 3 4 5 6 7 8 9 خارج از محدوده طرح جمع کل ناحیه 1 105 106 3 5 6/19 2 78 104 61 12 57 3 47 137 91 4 121 52 95 5 145 67 97 6 131 51 50 7 62 62 33 57 32 11 24 7 1 45 8 102 133 117 9 103 103 10 103 144 35 91 11 86 46 12 80 39 12 80 86 53 34 40 13 100 81 87 14 3 10 7 جمع کل 29 تراکم خالص شهری و چگونگی تغییرات آن در سطح هر یک از محلات و نواحی محلات نواحی 1 2 3 4 5 6 7 8 9 خارج از محدوده طرح جمع کل ناحیه 1 111 108 26 34 60 2 122 137 168 94 134 3 93 152 ؟؟؟ 4 455 28 123 5 224 139 178 6 203 178 192 7 126 154 103 150 154 79 147 60 34 126 8 108 155 129 9 108 108 10 113 206 258 151 11 188 126 59 266 137 12 156 238 97 163 156 13 110 153 133 14 16 61 41 جمع کل 122 تراکم خالص مسکونی در شهر نیشابور و چگونگی تغییرات آن در سطح هریک از محلات و نواحی محلات نواحی 1 2 3 4 5 6 7 8 9 خارج از محدوده طرح جمع کل ناحیه 1 215 192 270 206 205 2 224 195 253 234 219 3 149 211 190 4 209 199 207 5 322 328 323 6 318 368 327 7 176 278 116 255 231 192 259 120 91 216 8 194 241 217 9 236 236 10 370 343 442 366 11 390 360 245 348 341 12 349 317 109 235 215 13 302 319 313 14 159 226 211 جمع کل 223 نسبت شهر نشینی و چگونگی توزیع جمعیت در سطح شهرستان نیشابور محدوده شهرستان نیشابور در فاصله سال های 1345 لغایت 1365 ثابت مانده و از آن به بعد تغییر کرده است. جمعیت شهر نشینی نیشابور در سال 1370، به 135697 نفر بالغ گردید و در این سال نسبت شهرنشینی در محدوده جغرافیایی سرشماری آن سال (399206 نفر) که با محدوده قبلی شهرستان متفاوت است به 8/35 درصد افزایش یافت. گرچه نسبت شهرنشینی این شهرستان در سال های گذشته پایین بوده و افزایش آن نیز تقریباً متناسب با افزایش شهر نشینی کل کشور در مقاطع بین سرشماری ها بوده است لکن با تغییراتی که از نظر سرمایه گذاری های صنعتی در شهرستان نیشابور در جریان است به احتمال زیاد این نسبت تا سال 1385 با شدتی بیش از افزایش نسبت شهرنشینی کشور مواجه خواهد شد و آهنگ آن در سال های آینده با توجه به کاهش سرعت شهرنشینی در کشور به حدود دو برابر آن خواهد رسید. تراکم ناخالص شهری در شهر نیشابور بر مبنای تعریف کلاسیک و متداول در شهرسازی ایران، تراکم ناخالصی عبارت است از محاسبه تعداد جمعیت که در یک هکتار فضای ناخالص شهری (مسکونی و غیر مسکونی) سکونت دارند (جمعیت کل شهر نیشابور در سال 1371 ، 163000 نفر بوده است) 30480074930تعداد جمعیت شهر سطح ناخالص شهری (به هکتار) 163000 = 2880 نفر در هر هکتار 57 = 00تعداد جمعیت شهر سطح ناخالص شهری (به هکتار) 163000 = 2880 نفر در هر هکتار 57 = بنابراین در هر هکتار، 57 نفر سکونت دارند. تراکم خالص شهری در شهر نیشابور بر مبنای تعاریف کلاسیک و متداول در شهرسازی ایران، تراکم خالص شهری عبارت است از محاسبه تعداد جمعیت که در یک هکتار فضای مفید شهری سکونت دارند. (در این سطح هیچ گونه فضای کشاورزی، باغات خصوصی، رودخانه، مسیل و ... وجود ندارد). 30480099695تعداد کل جمعیت شهر سطح خالص شهری (به هکتار) 163000 = 1346 نفر در هر هکتار 121 = 00تعداد کل جمعیت شهر سطح خالص شهری (به هکتار) 163000 = 1346 نفر در هر هکتار 121 = با بررسی نواحی مختلف شهر نیشابور مشخص می شود که محلات هسته مرکزی شهر که دارای بافت فرسوده و قدیمی است و همچنین محلات مجاور را آهن و حواشی شهر تراکم بالاتری از لحاظ جمعیتی دارند تراکم جمعیتی آنها بالای 100 نفر است. همچنین سرانه خالص شهری در شهر نیشابور 60/82 متر مربع است. مهاجرت ها: بر اساس نتایج سرشماری ها حدود 93 درصد از جمعیت سال 1345 شهر نیشابور را متولدین در آن شهرستان تشکیل می داده است و این نسبت برای هر دو جنس یکسان بوده است (مردان 9/29، زنان 1/93 درصد) و تفاوتی بین دو جنس از نظر مهاجرت ها از دیگر شهرستان های استان خراسان و استان های دیگر نیز وجود نداشته است به گونه ای که نسبت جنسی مهاجران از شهرستان های استان در سرشماری سال 1355، 6/103 و از استان های دیگر 5/103 و از ترکیب سنی نیز نه تنها تفاوت مهمی بین آن دو بلکه حتی بین مهاجران و غیرمهاجران نیز وجود داشته است. در سرشماری سال 1355 نسبت متولدین شهرستان در جمعیت شهر نیشابور با اندک کاهش به 4/91 درصد (3/91 درصد برای مردان و 5/91 درصد برای زنان) رسید و تفاوت مهمی نیز از نظر ترکیب سنی و جنسی مهاجران پیش نیامده نسبت جنسی در بین مهاجران طول عمر به شهر نیشابور به 2/105 رسید که رقمی طبیعی است و نشان می دهد که ارجحیتی بین زن و مرد از نظر مهاجرت به آن شهر وجود نداشته است. با این همه، تعداد مهاجران طول عمر به این شهر در فاصله سال های 1345 و 1355 بیش از دو برابر شد و از 2346 نفر به 5135 نفر افزایش یافت. نتایج سرشماری سال 1365 هم از نظر چگونگی سال مربوط به مهاجرت و هم از نظر جدول بندی داده ها سرشماری با سال های قبل متفاوت بوده است و اطلاعات مربوط به شهرها نیز به صورت جداگانه ای منتشر شده است تا مورد تجزیه و تحلیل قرارگیرد. به استناد ارقام این سرشماری 86412 نفر از مجموع جمعیت شهری شهرهای نیشابور و درود که معادل 7/74 درصد آن می شود متولد در شهر محل اقامت خود بوده اند و در فاصله سال های 1355 و 1365 جمعاً 15988 نفر به این دو شهر وارد شده اند. نسبت جنسی در بین وارد شدگان به این دو شهر 8/153 بوده است. مساحت محلات و نواحی به تفکیک در سطح شهر نیشابور (سطح کل فضاهای خالص و ناخالص) محلات نواحی 1 2 3 4 5 6 7 8 9 خارج از محدوده طرح جمع کل ناحیه 1 199000 551000 1213500 697000 2484200 1049200 6593900 2 759000 730000 812500 1202000 3503500 3 787000 787000 1554000 4 537000 264000 791000 5 515000 814000 1329000 6 690000 1198000 1888000 7 486000 625000 627000 553000 1993000 1593000 1300000 910000 1400000 9487000 8 545000 490000 1035000 9 775900 775900 10 537500 327000 420000 1284500 11 524000 657000 1745000 449000 3375000 12 442000 569000 667000 838000 2606000 13 468000 960000 1428000 14 1020000 1250000 2270000 جمع کل 37920800 مطالعات اقتصادی اشتغال و تحولات شغلی شهر نیشابور به عنوان شهری خدمات در خدمت شهروندان و روستائیان منطقه است. بر مبنای نتایج سرشماری سال 1365 حدود 30/34 درصد از شاغلان در بخش تولیدی به کار اشتغال داشته اند که 09/8 درصد آنها در فعالیت های کشاورزی و دامپروری، 98/14 درصد در بخش صنعت و معدن و 79/14 درصد در بخش ساختمان و 44/0 درصد در بخش فعالیت های مربوط به برق و آب و ... مشغول به کار بوده اند. حدود 70/61 درصد شاغلین، در بخش های خدماتی مشغول به کار بوده اند که حدود 06/37 درصد آنها در خدمات اجتماعی و شخصی و 75/13 درصد در مشاغل فروش، مهمانخانه داری و هتل داری، 15/7 درصد در سنجش حمل و نقل و انبارداری و ارتباطات و مخابرات و 24/1 درصد خدمات مالی و بیمه و ملکی و تجاری فعالیت داشته و حدود 5/2 درصد از شاغلین نوع شغل و پیشه خود را اعلام نداشته اند. بر مبنای مطالعات جمعیت شناسی که مورد تأیید سازمان برنامه و بودجه استان قرار گرفته است، شهر نیشابور در شهریور سال 1373 داردای 163000 نفر جمعیت و حدود 34461 خانوار با بعد 73/4 نفر بوده است. طبق همین محاسبات در (سال 1373) در شهر نیشابور 39120 نفر شاغل در مشاغل تولیدی و خدماتی به کار اشتغال داشته اند که از این میان تعداد 2737 نفر یا 7 درصد کل شاغلین در مشاغل کشاورزی و دامپروری و 12710 نفر یا 51/60 درصد در مشاغل خدماتی (فروش، مهمانخانه، هتل داری، حمل و نقل، ارتباطات و مخابرات، خدمات مالی، بیمه، ملکی و تجاری و خدمات اجتماعی و شخصی) شاغل بوده اند. درآمد ماهیانه خانوارها: برآورد ترکیب هزینه های سالیانه و ماهیانه خانوارهای شهری ایران از جمله شهر نیشابور در سال 1373 ردیف جمع کل سالیانه (ریال) درصد از کل مرتبه نوع هزینه ماهیانه (ریال) 1 مسکن 2051356 86/35 1 غیرخوراکی 170946 2 پوشاک و کفش 572690 01/10 2 غیرخوراکی 47724 3 گوشت 476130 8/32 3 خوراکی 39678 4 لوازم، اثاثه و ملزومات و خدمات خانوار 385760 75/6 4 غیرخوراکی 32147 5 آرد، رشته، غلات و نان و ... 365045 38/6 5 خوراکی 30420 6 حمل و نقل و ارتباطات 359486 28/6 6 غیرخوراکی 29957 7 میوه و سبزی ها 270682 73/4 7 خوراکی 8 بهداشت و درمان 255583 47/4 8 غیرخوراکی 21299 9 تخم مرغ 208838 65/3 9 خوراکی 17403 10 کالاها و خدمات متفرقه 160270 81/2 10 غیرخوراکی 13356 11 تفریحات و سرگرمیها و خدمات فرهنگی 148329 59/2 11 غیرخوراکی 12361 12 قند و شکر و شیرینی و چای و قهوه و ... 143147 50/2 12 خوراکی 11929 13 روغن ها و چربی ها 102288 79/1 13 خوراکی 8524 14 دخانیات 79876 41/1 14 خوراکی 6656 15 خشکبار و حبوبات 60262 05/1 15 خوراکی 5022 16 نوشابه ها و غذاهای آماده 51552 90/1 16 خوراکی 4296 17 ادویه ها و چاشنی ها و ترکیبات خوراکی 28499 50/0 17 خوراکی 2375 جمع کل 5719793 100 - خوراکی و غیرخوراکی 476650 بر مبنای محاسبات به عمل آمده که در جدول های برآورد دستمزد و حقوق ماهیانه و سالیانه شاغلان شهر نیشابور بر حسب طبقه بندی شغلی مرکز آمار ایران منعکس شده است. در سال 1373 هر نفر شاغل شهر نیشابور به طور متوسط 350542 ریال درآمد اعم از پولی و غیر پولی داشته است. با در نظر گرفتن این که در هر خانوار به طور متوسط 13/1 نفر شاغل اقتصادی وجود دارد لذا هر خانوار به طور متوسط سالیانه 4753355 ریال و ماهیانه 396113 ریال درآمد پولی و غیرپولی داشته است. مردم شهر نیشابور در سال 1373 کلاً معادل 046/19 میلیارد ریال درآمد داشته اند. در شهر نیشابور صاحبان مشاغل خدمات مالی و بیمه و ملکی و تجاری به طور متوسط سالیانه 5309081 ریال و ماهیانه 442418 ریال درآمد داشته اند که بالاترین درآمد اعلام شده در میان گروه های عمده شغلی می باشد. کمترین میزان درآمد سالیانه را خانوارهایی داشته اند که رئیس خانواده مشخص نشده است. این قبیل خانوارها سالیانه 2296081 ریال و ماهیانه 191340 ریال درآمد پولی و غیرپولی دارند. در جدول های این بخش درآمد سالیانه هر یک از خانوارها بر مبنای شاخصهای موردنظر مرکز آمار ایران مورد محاسبه قرار گرفته است. به طور کلی خانوارهای ساکن شهر نیشابور معادل 1148933 ریال از درآمد سالیانه خود را از راه اشتغال در مشاغل حقوق بگیری و معادل 1374012 ریال آن را از راه اشتغال در مشاغل آزاد و معادل 1975591 ریال (56/41 درصد کل) را از منابع متفرقه تحصیل کرده اند. مطالعات طرح جامع نیشابور و شناخت جزئیات به طور کلی برای شهرستان نیشابور 4 برنامه پنج ساله در نظر گرفته شده است که سال های 1394-1375 را شامل می گردد، برنامه اول (79-1375) ، برنامه دوم (84-1380) ، برنامه سوم (89-1385) و برنامه چهارم (94- 1390) می باشد. شهر نیشابور در سال 1373 برای سکنه 163000 نفری خود، حدود 44/1346 هکتار از فضاهای مفید را مورد کاربری های مختلف قرار داده است. سرانه های مفید شهری در این شهر کویری 60/82 متر مربع است که از این مقدار 34/41 متر مربع آن به فضاهای خالص مسکونی و 26/41 متر مربع آن به سایر فضاهای شهری و خدماتی اختصاص یافته است. به عبارت دیگر 05/50 درصد از فضاهای خالص و مفید شهری، کاربری مسکونی داشته و 95/49 درصد برای سایر کاربری ها مصرف شده است. تأسیسات مربوط به حمل و نقل و شبکه معابر اصلی و فرعی 43/32 درصد از فضاهای مفید شهری را به خود اختصاص داده است که بیش از حد متعارف به نظر می رسد و این امر به دلیل وجود مقادیر بسیار زیاد فضاهای ناخالص در سطح محدوده است که 25/53 درصد کل فضاهای خالص و ناخالص را شامل می گردد. با توضیحات فوق ملاحظه می گردد که شهر نیشابور در بسیاری از فضاهای خدماتی در شرایط موجود با کمبود مواجه است. نحوه تفکیک اراضی در طرح جامع و سرفصل کاربری ها فضاهای مذهبی در شهر نیشابور در حاضر در شهر نیشابور تعداد 39 واحد امکان مذهبی، اعم از مسجد، تکیه و حسینیه، زیارتگاه و بقاء متبرکه و حوزه های مذهبی دایر است. سطح کل زمین این واحدها برابر 74288 متر مربع بوده است این اماکن در 39 محله از 43 محله آمارگیری شهر نیشابور توزیع شده اند. معمولاً در هر محله صنعتی شهر، حداقل یک واحد مسجد وجود دارد. مساجد شهر از حداقل 200 متر مربع شروع شده و بزرگترین واحد مذهبی 17154 مترمربع مساحت دارد. نحوه توزیع واحدهای آموزشی 1- کودکستان: از 43 محله آماری شهرستان ها در 18 محله کودکستان وجود دارد، بنابراین نحوه توزیع کودکستان ها با توجه به **** دسترسی هر یک که از 500 متر نباید بیشتر باشد مناسب نبوده و کمبود در محلاتی که فاقد آن هستند وجود دارد. 2- دبستان: در شهر نیشابور حدود 93 دبستان در 37 محله آمارگیری دایر بوده است بنابراین در 6 محله، آماری دبستان وجود دارد. به طور کلی نحوه توزیع دبستان در شهر نیشابور رضایت بخش بوده است. 3- مدارس راهنمایی: در شهر نیشابور تعداد 53 واحد مدرسه تحصیلی با احتساب دو شیفت در یک ساختمان در 25 محله آمارگیری دایر بوده است. بنابراین در کلیه محلاتی که مدرسه راهنمایی وجود ندارد، کمبود تلقی می شود. 4- دبیرستان های عمومی: در حال حاضر در شهر نیشابور تعداد 33 واحد دبیرستان های عمومی در 12 محله مسکونی دایر است. چنانچه لازم باشد حداقل در هر محله یک دبیرستان دایر شود. (هر دو محله یک واحد پسرانه و یک واحد دخترانه) هم اکنون شهر با 10 واحد کمبود است. 5- هنرستان و مدارس فنی و حرفه ای: هم اکنون در شهر نیشابور تعداد 6 واحد هنرستان و مدارس فنی و حرفه ای دخترانه و پسرانه است. از آنجا که این واحدها شهری و منطقه تلقی می گردند. چگونگی توزیع آنها بر شعاع دسترسی باید در مکان هایی باشد که ساکنان منطقه شهری نیز بتوانند به آسانی از آنها استفاده نمایند. بر اساس حداقل استاندارد های متداول شهر 186887 متر مربع کمبود فضای هنرستان و مدارس فنی و حرفه ای مواجه است. 6- مدارس کودکان استثنایی: مدارس کودکان استثنایی نیز از جمله واحدهایی که بتوان برای آن توزیع محله ی قائل شد. لااقل می توان برای آنها توزیع منطقه ای در نظر گرفت. به طور کلی در حال حاضر شهر به دو واحد مدرسه کودکان استثنایی بر اساس استانداردهای فنی از لحاظ ساختمان و فضا نیازمند است ، که یکی از آنها در هسته مرکزی شهر و دیگری در قسمت توسعه شهر ایجاد شود. 7- آموزش عالی: فضاهای آموزش عالی عملکرد ملی و منطقه ای دارند. طبق تقاضای مجتمع فولاد نیشابور ایجاد یک دانشکده فنی و مهندسی برای تربیت کادر متخصص واحد فولاد مورد نیاز است. علاوه بر آن سایر مؤسسات آموزش عالی از کمبود زمین برای ایجاد واحدهای مورد نیاز حکایت دارند. با توضیحات فوق شهر نیشابور در حال حاضر با 247844 متر مربع کمبود فضای آموزش عالی مواجه است. نحوه توزیع واحدهای بهداشتی و درمانی هم اکنون در شهر نیشابور تعداد 28 واحد بهداشتی و درمانی اعم از بیمارستان، درمانگاه، مرکز توانبخشی مجتمع های خدماتی بهزیستی و تأسیساتی و از این قبیل وجود دارد که چگونگی پراکندگی آنها در سطح محلات و نواحی شهر نامتعادل می باشد. بر اساس محاسبات به عمل آمده در شرایط موجود 31368 متر مربع کمبود فضای بهداشتی و درمانی از نظر سرانه وجود دارد. این بدان معنی نیست که کلیه واحدها از فضای مناسب و کافی برخوردار باشند. چنانچه در نظر باشد برای هر دسته از فضاهای بهداشتی و درمانی حداقل استانداردهای متداول در نظر گرفته شود، واحدهای موجود نیاز به توسعه و تجدید ساختمان دارند که در هر صورت نوعی کمبود به حساب می آید. فضاهای تجاری هم اکنون در شهر نیشابور 168975 متر مربع فضای تجاری اعم از محله ای، ناحیه ای و شهری دارد. بر اساس محاسبات انجام شده و با رعایت حداقل سرانه 5/2 متر مربع فضای تجاری برای هر نفر معادل 238520 متر مربع کمبود فضای تجاری وجود دارد. از آن جا که بخش خصوصی در مناطقی که از عملکرد فضاهای تجاری خود با شدتی خارج از ضابطه اقدام به این قبیل فضا می کند، وجود 04/1 متر مربع سرانه فضای تجاری به ازاء هر نفر نشان از وضعیت نامناسب شهر دارد. هم اکنون شهر در بسیاری از محلات با کمبود فضاهای تجاری محله ای وهمچنین در بعضی نواحی با کمبود فضاهای ناحیه ای مواجه است. افزون بر آن به نظر می رسد نبود و کمبود میدان های میوه و تره بار و بازارهای عرضه کننده کالاها و خدمات روستایی از جمله کمبودهای اساسی شهر نیشابور می باشد. فضای سبز: در شهر نیشابور در سال 1373 معادل 255154 متر مربع فضای سبز وجود داشته است که سرانه آن به کل شهروندان 57/1 متر مربع است. به سطوح مذکور می توان 442450 متر حریم های تأسیسات و خدمات شهری نظیر آب و برق و گاز و مسیلهای شهر را نیز افزود که سرانه آن نیز از 26/0 متر مربع متجاوز نیست. بر اساس حداقل استانداردهای مورد قبول می بایست، شهر نیشابور دارای 1630000 متر مربع فضای سبز باشد تا سرانه 10 متر مربع برای هر نفر به دست می آمد. با ملاحظات فوق شهر نیشابور در حال حاضر با 1374846 متر مربع کمبود فضای سبز عمومی که شهروندان به آن دسترسی داشته باشند مواجه است. فضاهای پذیرایی و جهانگردی در ارتباط با مسائل شهری این گونه فضاها باید دسترسی سریع به مراکز اصلی، اداری، تجاری، رفاهی و شهری و دسترسی کافی به ایستگاه های رفت و آمد شهری را دارا باشند. برای واحدهای پذیرایی که در خارج از شهر باشند نیز با تمهیدات مربوط به رفت و آمد، دسترسی به گذرگاه های درجه 1 با امکانات استفاده از کلیه تأسیسات زیربنایی مطرح شده است. احداث پارکینگ برای هتل های لوکس به ازاء هر 4 تخت در محل پارکینگ و در هتل های معمولی به ازاء هر ده تخت یک محل پارکینگ مطرح است. در دوران اجرای طرح جامع برای ایجاد انواع تأسیسات جهانگردی، شامل اردوگاه های جهانگردی، هتل، رستوران و سایر تأسیسات مشابه معادل 162580 متر مربع زمین در نظر گرفته شده است. در این اراضی حداکثر 40645 متر مربع زیربنا احداث می گردد و حداکثر تراکم ساختمانی 25 درصد در نظر گرفته شده است و حداکثر تعداد طبقات ساختمان ها 2 طبقه پیشنهاد شده است. فضاهای فرهنگی و هنری در حال حاضر در نیشابور 20 محل به نام مکان فرهنگی شناسایی شده که سطحی حدود 99513 مترمربع را در بر می گیرد و بر طبق برآوردها 63487 متر مربع فضاهای فرهنگی و در سطح شهر موجود است. در این اراضی 32622 متر مربع زیر بنا در نظر گرفته شده است و حداکثر تراکم ساختمانی 25 درصد است. جدول توزیع فضاهای مسکونی در سطح محلات و نواحی شهر نیشابور محلات نواحی 1 2 3 4 5 6 7 8 9 خارج از محدوده طرح جمع کل ناحیه (متر مربع) 1 293700 304215 13530 18315 629760 2 265563 390273 197112 55810 912828 3 248262 498891 747153 4 304950 67772 272722 5 232560 165810 298370 6 283539 164871 448410 7 172014 138210 125808 124005 277842 90555 119598 50000 22000 1120032 8 285918 271098 557016 9 338853 338853 10 150207 137529 33234 220970 11 115203 83067 82428 102966 283662 12 100962 179460 323253 123110 725385 13 155352 242781 398133 14 17490 57648 75138 جمع کل 7429434 سرانه کاربری های شهری بر اساس عملکرد در واحدهای تقسیمات شهری طرح جامع نیشابور گزینه 2- مصوب کمیته فنی شورای شهرسازی استان خراسان واحد شهری نوع کاربری سرانه محله ای سرانه ناحیه ای سرانه شهری سرانه کل مساحت کل متر مربع درصد خالص مسکونی 62/38 - - 62/38 8882983 81/36 آموزشی (عمومی و عالی) 40/1 34/4 27/2 11/8 1867180 73/7 آموزش های عمومی کودکستان 60/0 - - 60/0 138000 57/0 دبستان 80/0 - - 80/0 184000 76/0 راهنمایی - 90/0 - 90/0 270000 86/0 دبیرستان - 40/1 - 40/1 222000 33/1 دبیرستان فنی و حرفه ای - 04/2 - 04/2 470180 98/1 مؤسسات آموزش عالی - - 37/2 37/2 546000 25/2 درمانی و بهزیستی و بهداشتی 60/0 40/0 22/1 22/2 511000 12/2 درمانی بهداشتی بهزیستی مرکز بهداشت شهرستان - - 04/0 04/0 10000 04/0 درمانگاه - 40/0 - 40/0 93000 39/0 بیمارستان - - 96/0 96/0 220000 91/0 بهزیستی - - 22/0 22/0 50000 21/0 حمام و آبریزگاه عمومی 60/0 - - 60/0 128000 57/0 تأسیسات و تجهیزات شهری 31/0 99/0 27/2 57/3 821000 40/0 تأسیسات شهری مراکز آب 15/0 25/0 60/0 00/1 230000 95/0 مراکز برق 04/0 14/0 18/0 36/0 82800 34/0 مراکز مخابرات 02/0 30/0 68/0 00/1 230000 95/0 مراکز فاضلاب 04/0 12/0 28/0 44/0 101100 42/0 مراکز گاز 04/0 08/0 23/1 25/0 80500 33/0 تجهیزات شهری پمپ بنزین - 04/0 16/0 20/0 46000 19/0 آتش نشانی - 02/0 07/0 09/0 20700 09/0 تجهیزات شهری جمع آوری زباله 02/0 04/0 07/0 13/0 2900 13/0 کشتارگاه - - - - - - گورستان - - - - - - تجاری 50/0 30/0 55/1 35/0 541500 25/2 ورزشی 50/0 70/0 80/0 00/2 460000 91/1 فضای سبز عمومی 50/0 00/3 92/6 43/10 2400000 94/9 اداری، انتظامی - 15/0 30/2 45/2 563500 34/2 اداری انتظامی اداری - - 30/1 30/1 229000 24/1 انتظامی - 15/0 00/1 15/1 264500 10/1 مذهبی 15/0 10/0 21/0 46/0 105227 24/0 فرهنگی، اجتماعی 15/0 15/0 87/2 17/3 730000 03/3 جهانگردی و پذیرایی - 15/0 65/0 80/*0 183600 76/0 کارگاههای صنایع صنفی غیر مزاحم - - 00/2 00/2 460000 91/1 حمل و نقل 80/5 16/6 41/12 37/24 5605000 22/23 حمل و نقل شبکه حمل و نقل 50/5 56/6 90/9 96/20 4820000 97/19/25/3 تأسیسات حمل و نقل 30/0 60/0 51/2 21/3 785000 16/4 حریم های حفاظتی - - 35/4 35/2 100000 فضاهای ورزشی: در حال حاضردر نیشابور تعداد 23 کلوپ، باشگاه، زمین و استادیوم ورزشی موجود است که سطحی بالغ بر 252297 متر مربع را اشغال کرده اند و بر طبق برآوردها و استانداردهای شهر نیشابور با 73702 متر مربع کمبود فضاهای ورزشی مواجه است. استادیوم ورزشی شهر در زمینی به مساحت 194998 متر مربع در اراضی واقع در شمال شهرک فرهنگیان در دست احداث است. فضاهای فرهنگی شهر نیشابور در شهر نیشابور 99513 متر مربع فضاهای فرهنگی- اجتماعی وجود داشته است طبق برآورد معادل 63487 متر مربع کمبود فضاهای فرهنگی شناسایی شده است که اسامی آنها به قرار زیر است: آرامگاه شیخ فرید الدین عطار نیشابوری شاعر بزرگ قرن ششم هجری در قطعه زمینی به وسعت 25000 متر مربع در جنوب شرقی نیشابور به فاصله 5/6 کیلومتری شهر در مسیر جاده نیشابور- مشهد واقع است. آرامگاه خیام: شاعر و ریاضیدان بزرگ ایران، در فضایی به وسعت 49784 متر مربع در جنوب شرقی نیشابور در جوار بقعه امامزادگان محمد محروق و ابراهیم واقع است. موانع و عوامل نامطلوب اطراف شهر نیشابور 1- در جنوب - خط راه آهن - وضع نامطلوب جریان آب های سطحی - ساخت و سازهای غیر مجاز 2- در شمال - وجود مسیل های عریض آب های سطحی که ساماندهی آنها نیاز به هزینه زیادی دارد و نیز وجود آبخوان های شهر در این منطقه - وجود میدان چاه های آب آشامیدنی شهر که امکان آلوده شدن آنها زیاد است. - وجود اراضی نامرغوب برای ساخت و ساز - وجود پادگان نظامی وسیع در قسمت شمال غربی - وجود اردوگاه پیشاهنگی باغرود 3- در شرق - وجود گورستان - وجود اراضی کشاورزی مرغوب - وجود تأسیسات خدمات شهری - پادگان نظامی 5- در مرکز شهر - مسائل و مشکلات ترافیکی - بافت های ناهنجار شهری - وجود اراضی کشاورزی و باغات - وجود اراضی میراث فرهنگی - وجود شریان ارتباطی برون شهری سبزوار- نیشابور- مشهد در خط میانی قسمت قدیم و جدید شهر 6- در اطراف شهر - ساخت و سازهای خارج از محدوده - زمین های کشاورزی نتیجه گیری با توجه به مطالعات انجام شده و پایین بودن سرانه مسکن و رشد جمعیت احساس نیاز به مجموعه های مسکونی در این شهرستان به خوبی درک می شود. اجرای این گونه طرح ها از چند لحاظ حائز اهمیت است. 1- ساخت مسکن های ارزان قیمت تر و در نتیجه صاحب مسکن تعداد بیشتری از مردم 2- از بین بردن کمبودهایی در نقاط مختلف شهر وجود داشت (فضاهای آموزشی، ورزشی، فرهنگی و ...) با طراحی مناسب این قبیل مجتمع ها 3- تا حدودی جلوگیری کردن از ساخت و سازهای غیر مجاز در سطح شهرستان مطالعات شهر نیشابور مطالعات جغرافیایی موقعیت نیشابور در تقسیمات کشوری شهرستان نیشابور از نظر تقسیمات اداری و سیاسی به 5 بخش و 15 دهستان و 631 آبادی و 6 شهر بزرگ و کوچک مشتمل می باشد، بخش های شهرستان نیشابور عبارتند از: 1- بخش تحت جلگه2- بخش زبرخان3- بخش سرولایت 4- بخش مرکزی5- بخش میان جلگه در میان روستاهای شهرستان نیشابور تنها 587 آبادی سکنه و 1044 آبادی خالی از سکنه بوده و به صورت مزرعه کشاورزی روستائیان است. تنها 155 آبادی در سال 1374 تعداد جمعیتشان بیش از 500 نفر برآورد شده است و بدین ترتیب در 432 آبادی یا 59/73 درصد آبادی های موجود، کمتر از 500 نفر و یا 100 خانوار سکونت خواهند نمود. از آبادی های بیش از 500 نفر جمعیت که آبادی های بزرگ نامیده می شوند، تعداد 98 آبادی یا حدود 23/63 درصد آنها بین 500 تا 1000 نفر جمعیت داشته اند و 47 آبادی یا 32/30 درصد آبادی های بزرگ بین 1000 تا 2000 نفر و 10 آبادی با 45/6 درصد بین 2000 تا 5000 نفر جمعیت دارد. موقعیت ریاضی و نسبی جغرافیایی نیشابور شهرستان نیشابور بین 58 درجه و 19 دقیقه تا 59 درجه و 30 دقیقه طول جغرافیایی و 35 درجه و 40 دقیقه تا 36 درجه و 39 دقیقه عرض جغرافیایی در حاشی، شرقی کویر مرکزی ایران واقع شده است و ارتفاع متوسط شهر نیشابور از سطح دریا 1193 متر است. شهرستان نیشابور از شمال به شهرستان چناران و قوچان از طرف شرق به شهرستان مشهد و از طرف جنوب به شهرستان های تربت حیدریه و کاشمر و از طرف مغرب به شهرستان سبزوار محدود است. شهر نیشابور مرکز شهرستان نیشابور است و فاصله آن تا شهر درود 24 کیلومتر و تا شهر سبزوار 115 کیلومتر و تا شهر مشهد 120 کیلومتر و تا شهر کاشمر 142 کیلومتر و تا تربت حیدریه 170 کیلومتر و تا قوچان 182 کیلومترو تا چناران 196 کیلومتر است. وسعت شهرستان نیشابور بالغ بر 8722 کیلومتر مربع بوده که معادل 9/2 درصد وسعت استان و 53/0 درصد وسعت کشور می باشد. زلزله خیزی و پهنه های خطر در نیشابور به گزارش پایگاه لرزه نگاری دانشگاه مشهد وابسته به مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران تاکنون تعداد 1037 عدد زمین لرزه از 5/3 ریشتر به بالا، 67 زمین لرزه از 4 ریشتر به بالا و 26 زمین لرزه از 5 ریشتر به بالا در استان خراسان روی داده است (این آمار مربوط به 21 سال پیش تا کنون است) نیشابور از زمان نخستین بنیانگذاری تا سده یازدهم میلادی، هیجده بار در اثر زمین لرزه ها ویران شده است که این گفته به ویژه از آن جهت جالب تر است که از پایان سده هفدهم به بعد چنان نشانه ای از زمین لرزه در آن


دسته‌بندی نشده

سایت ما حاوی حجم عظیمی از مقالات دانشگاهی است . فقط بخشی از آن در این صفحه درج شده شما می توانید از گزینه جستجو متن های دیگری از این موضوع را ببینید 

کلمه کلیدی را وارد کنید :

دسته بندی: دسته‌بندی نشده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

دسته‌بندی نشده

3 (1140)

واژه «شطرنج»تلفظ فارسی «چاتورانگا » است کلمه ای که در زبان سانسکریت برای نام گذاری این بازی به کار برده می شود،جایی که معمولاً از آن به عنوان نخستین زادگاه این بازی یاد می شود. اگر ادامه مطلب…

دسته‌بندی نشده

3 (1142)

بنام خدا سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران شرکت شهرکهای صنعتی مازندران معاونت صنایع کوچک طرح امکان سنجی "پارچه بافی" پاییز 85 فهرست مطالب فصل اول بررسی بازار مطالعه و شناخت محصول...............................................................................................................................4 عوامل موثردر ادامه مطلب…

دسته‌بندی نشده

3 (1126)

مقدمه مراحل اولیه زندگی بشر در این کره خاکی حالت طبیعی داشته است. گله‎های انسانی از طریق شکار، خوشه‎چینی یا غارت طبیعت، زندگی می‎کردند. آنان با ابزارسازی از دوره غارت طبیعت به دوره تولید خوراک ادامه مطلب…

background